“ Als er íets moet veranderen, dan is het wel hoe we bouwen, exploiteren en renoveren!”

Door Mariëlle Wieman MSc, hoofdredacteur en uitgever INNREALL Institute

De SDG’s zijn inmiddels ruim tien van de vijftien jaar onderweg. Maar wat betekenen ze in de praktijk? Zijn ze nog actueel of juist toe aan vernieuwing? Yvette Watson, duurzaam ondernemer, systeemdenker en medeoprichter en -eigenaar van gepassioneerd en gedreven adviesbureau PHI Factory en gamified leerplatform The 2B Collective, deelt in dit interview haar scherpe visie op de waarde van de SDG’s, de noodzaak van systeemverandering, en hoe onderwijs én de vastgoedsector daarin een sleutelrol kunnen spelen.

De SDG’s als integraal systeem

“De SDG’s zijn voortgekomen uit de Millenniumdoelen en werden een sterk merk,” begint Yvette. “Multinationals haakten er enthousiast op in, maar vaak wel selectief. Bedrijven adopteerden losse doelen die binnen hun invloedssfeer lagen, zonder het geheel te beschouwen.”

Volgens Yvette is dat precies waar de crux ligt: “We zijn lang blijven hangen in het werken aan slechts een select aantal van de doelen. Pas de laatste jaren zie je een beweging richting het gebruik van de SDG’s als integraal systeem. Dat is waar de échte kracht van de SDG’s zit! In het erkennen van synergieën én trade-offs tussen de zeventien doelen.”

Indicatoren blijven onderbenut

Hoewel de Verenigde Naties onderliggende targets en indicatoren hebben ontwikkeld om de voortgang op de SDG-doelen te meten, ziet Yvette dat die nauwelijks gebruikt worden door bedrijven. “Op nationaal niveau en in ontwikkelingslanden worden die indicatoren wel serieus genomen. Maar in het Nederlandse bedrijfsleven? Voor zover ik het kan overzien helaas nog weinig.”

Dat leidt tot een erg oppervlakkige communicatie over de SDG-doelen. “We praten liever over CO₂-reductie, BENG-normen of ‘Paris Proof’ dan bijvoorbeeld over SDG 11 (Duurzame steden en gemeenschappen) of SDG 13 (Klimaatactie). De taal van de individuele indicatoren is concreet en meetbaar. Dat is fijn voor de compliance-afdeling van organisaties. Maar het integrale verhaal, dat juist zo belangrijk is bij de SDG’s en daarmee het verbeteren van het systeem als geheel, verdwijnt.”

‘SDG-moeheid’ in Nederland?

Yvette signaleert de laatste paar jaren ook een afname van aandacht voor de SDG’s in Nederland. “Er is ‘SDG-moeheid’ ontstaan. Zeker toen ESG (Environmental, Social, Governance) de boventoon ging voeren vanuit de World Business Council en de Europese regelgeving, verschoven bedrijven hun aandacht. SDG’s zijn te breed, te complex, te moeilijk te vertalen naar de praktijk.”

En toch blijft het SDG-kader waardevol, benadrukt ze. “Het is nog steeds een prachtig framework. Alleen moeten we het wél op de juiste manier inzetten. Niet als losse doelen, maar als een richtinggevend kompas.”

Inzichtelijk maken van synergieën en trade-offs

Wat moet er dan wél gebeuren? “Als we de SDG’s willen gebruiken als kapstok, moeten we echt inzetten op het inzichtelijk maken van synergieën en trade-offs,” stelt Yvette. Ze verwijst naar de ‘SDG-bruidstaart’ van de VN, waarin ecologische fundamenten de basis vormen, gevolgd door de toegevoegde waarde voor ons sociale systeem en daarop pas de economie die slechts ten dienste staat van de maatschappij.

“De energietransitie kan niet los gezien worden van andere belangrijke uitdagingen. Als we onze gebouwenvoorraad aanpakken, is het belangrijk om integraal naar de potentie te kijken. Het is een blunder als we een gebouw eerst energieneutraal maken en dan pas nadenken over de milieu-impact van de materialen die we daarvoor gebruikt hebben. Thema’s als circulariteit, gezondheid en welzijn, klimaatadaptiviteit, natuur-inclusief en het op zoek gaan naar samenwerking in het gebied zijn net zo belangrijk voor een toekomstbestendig gebouwde omgeving. Kan een gebouw eco-positief zijn? Denk aan gebouwen als: energiemakers, de longen van de stad, de waterbuffers van onze straten, de tuinen voor onze rust, de verbinders voor onze communities, vol inspiratie en schoonheid. Met misschien wel als ultieme resultaat: minder gebouwen, meer kwaliteit en meer ruimte!”

Vastgoedsector onderschat eigen invloed

Yvette is stellig: "De vastgoedsector onderschat zijn eigen invloed. De gebouwde omgeving is verantwoordelijk voor ongeveer 40% van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Als er íéts moet veranderen, dan is het wel hoe we bouwen, exploiteren en renoveren!”

In haar eigen praktijk werkt ze onder andere met de Erasmus Universiteit aan de verduurzaming van hun vastgoed. “We sturen daar op échte waarden met een integraal kompas: groen, klimaatadaptatie, gebruik, gezondheid, sociale toegevoegde waarden zoals beweging en ontmoeting, zie het voorbeeld hierna.

Voorbeeld: PHI Factory Kompas

Het kompas is in dit specifieke geval niet gekoppeld aan de SDG’s, maar dit geeft wel een beeld hoe je de SDG’s zou kunnen inzetten in het verduurzamen van het vastgoed.”

Ze ziet in tenders en aanbestedingen nauwelijks verwijzingen naar de SDG’s. “Dat zegt genoeg. Ze zijn te abstract voor de vastgoedpraktijk. Maar de onderliggende waarden van de SDG’s zijn juist zéér relevant. We moeten dus die waarden verbinden aan concrete, meetbare indicatoren!”

Systeemverandering: van schuld naar gift

Voor Yvette gaat duurzaamheid verder dan techniek of beleid. Het gaat om een fundamentele systeemverandering. “Onze economie smeekt om groei! Om onze hypotheken mee te kunnen betalen inclusief de rente. Om onze verwachting dat onze pensioenen meer waard worden te borgen. En een zeer ongemakkelijke waarheid: om de belastinginkomsten te kunnen verhogen, zonder de tarieven te hoeven verhogen om zo onze duurzame ontwikkelingen te bekostigen. Het enige wat die dynamiek mogelijk maakt, is groei. Maar dat systeem kraakt!”

Ze pleit voor een overgang naar de ‘Gift Economy’, het gedachtengoed waarover Yvette  sprak met Kate Raworth, een vooraanstaande, rebelse econoom en bedenker van onder meer de Donut van sociale en planetaire grenzen en medeoprichter van het Doughnut Economics Action Lab. In de ‘Gift Economy’ worden goederen en diensten vrijwillig gegeven, zonder de belofte van een beloning of iets anders. Transacties binnen een schenkingseconomie zijn altruïstisch van aard. Men streeft ernaar de waarde van goederen en diensten te zien boven de marktwaarde of prijs, terwijl men probeert in te spelen op de behoeften van anderen. “Dat vraagt om nieuwe waardes, zoals verbinding, wederkerigheid en zorg. En om organisaties die opereren vanuit die principes. Niet uit idealisme, maar omdat het de enige weg vooruit is.”

Van kennis zenden naar concreet handelen

Onderwijs speelt hierin een sleutelrol, vindt Yvette. “We moeten mensen niet alleen informeren, maar vooral ook ontdekken wat ieders invloedsfeer is en vervolgens de mensen in staat stellen om te handelen. Niet: wat moet ik weten? Maar wat kan ik doen en hoe doe ik dat dan?”

Via The 2B Collective ontwikkelde ze een leerplatform, waarin gebruikers leren over hun rol in de transitie, als burger, professional én consument. “Van timmerman tot manager; iedereen heeft invloed. Maar je moet wel begrijpen waar je invloedssfeer ligt en wat je volgende stap kan zijn.”

Regeneratie van gemeenschappen

Yvette vraag om meer aandacht voor regeneratie, niet alleen van landschappen, waar dit vaak mee geassocieerd wordt, maar ook van gemeenschappen! “We praten nu veel over minder schade aanrichten. Reduceren van energie, CO2, stikstof en onder andere  PFAS. Maar tegelijkertijd is het belangrijk dat we kijken naar hoe we positieve waarde kunnen toevoegen in onze projecten! Hoe maken we een landschap en gemeenschap weer sterker, gezonder en socialer? Dát is waar het om moet gaan!”

Ze noemt verschillende projecten waarbij regeneratief denken leidde tot nieuwe inzichten. “Maar het is nog geen systeemverandering. Daarvoor moeten we anders waarderen, anders sturen en anders gaan samenwerken.”

En na 2030?

Op de vraag wat er met de SDG’s na 2030 gaat gebeuren, antwoordt Yvette: “Het doel is niet om ze allemaal te ‘halen’. Het doel is om ervan te leren en te ontwikkelen,” zegt Yvette. “Het is goed dat ze er zijn, want ze geven richting. Maar als we willen dat de SDG’s de komende jaren nog relevanter worden, dan moeten we ze echt gaan koppelen aan die integrale waardenbenadering.”

En daar ligt een kans, ook voor de vastgoedsector. “Gebruik de SDG’s als spiegel, als gespreksstarter. Combineer ze met cases, met meetbare impact en met meervoudige waarde creatie. Alleen dan komen ze écht tot leven.”

Tot slot: wat telt echt?

“Het wordt pittig de komende jaren,” zegt Yvette. “Het lijkt er op dat we richting een soort rock bottom gaan. We leven in een tijd van hevige turbulenties. Voelbare klimaatproblematiek, geopolitieke spanningen, handelsconflicten, sociale ongelijkheid, energie- en grondstoffencrisis, massamigratie, desinformatie én druk op de leefruimte…. Het zal allemaal toenemen. Maar misschien hebben we dat allemaal nodig, om uiteindelijk te kunnen beseffen wat écht telt.”

En dan? “Dan bouwen we opnieuw. Op basis van liefde, vertrouwen en verbinding. Met nieuwe principes. Daar geloof ik in. En daar kan de vastgoedsector, mits goed begeleid, een grote rol in spelen.”

Yvette Watson (1982)

Na haar Hbo-opleiding Facility Management heeft Yvette Watson twaalf jaar gewerkt bij verschillende bedrijven. In 2016 maakte zij de switch naar het ondernemerschap. Yvette is een duurzame ondernemer in hart en nieren. Met adviesbureau PHI Factory, ondersteunt zij organisaties bij het realiseren van hun duurzame en circulaire ambities. Ze daagt marktpartijen maximaal uit om systeemverandering te realiseren. Ook is Yvette oprichter van The 2B Collective. Dat is hét gamified leerplatform voor het activeren van grote groepen mensen, om duurzamer te denken en doen. Met deze krachtige gedragsverandering-tool, wil zij op grote schaal het collectief betrekken bij de transitie naar een duurzame wereld van morgen. 

Videoreeks ‘Doe eens duurzaam!’ over de SDG’s in het facilitaire werkveld

In deze zeventien delige videoreeks ‘Doe eens duurzaam!’ wordt ingegaan op hoe het facilitaire werkveld kan bijdragen aan het behalen van de SDG’s. Alle SDG’s worden belicht vanuit drie perspectieven: expert, ervaringsdeskundige en visionair. In elke aflevering van ongeveer 25 minuten gaan hosts Yvette Watson, Alycia Biekram (FMN Expertteam Circulaire & Inclusieve Economie) en Wim Oolbekkink (SDG House Utrechtse Heuvelrug) in gesprek met boegbeelden uit het werkveld, waaronder Jan Terlouw, Maurits Groen, Lyda Smits en Derk Loorbach. Kijk voor de volledige videoreeks op: https://fmn.nl/content/173-doe-eens-duurzaam.

Wat zijn de Sustainable Development Goals?

De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn in 2015 door de Verenigde Naties vastgesteld om wereldwijd armoede te bestrijden, ongelijkheid te verminderen en de planeet te beschermen. Die ontwikkelingsdoelen vormen een gezamenlijke agenda voor duurzame ontwikkeling tot 2030. De zeventien doelen richten zich op thema’s als onderwijs, gezondheid, klimaat, economische groei, energie, biodiversiteit en inclusiviteit. De SDG’s gelden voor alle landen en sectoren, en nodigen overheden, bedrijven, organisaties en burgers uit, om samen te werken aan een eerlijke, veilige en leefbare wereld, nu en voor toekomstige generaties. 

Interviewreeks SDG’s & Vastgoed

Dit is het zevende interview in de interviewreeks SDG’s & Vastgoed. In deze reeks worden experts gevraagd naar hun visie op de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties (VN), ook wel de Duurzame Ontwikkelingsdoelen genoemd.

Maar liefst tien experts delen hun visie op de ontwikkeling van de SDG’s tot nu toe. Ook gaan ze in op wat zij van de SDG’s tot 2030 verwachten en na die einddatum, vooral in relatie tot de gebouwde omgeving. Deze interviewreeks wordt gepubliceerd in de aanloop naar de lancering van het (studie)boek SDG’s & Vastgoed, dat door INNREALL Institute wordt uitgegeven. 

---