Interessante documentaire over voorkomen van verval van ‘Huilende Bruiden’, Oost-Groningse herenboerderijen

De titel van de film ‘Huilende bruiden’ van Tom Tieman heeft betrekking op het loslatende pleisterwerk van de vrouwenbeelden op de Groningse herenboerderijen uit de 19^de eeuw. De regio Oldambt in Oost-Groningen heeft te lijden van aardbevingen en bodemdaling. In de documentaire ‘Huilende bruiden’ reflecteren twee herenboerderijen op hun eigen verval. ‘Huilende bruiden’ werd op maandag 18 november jl. door KRO-NCRV uitgezonden bij NPO Doc op NPO2 en is nog te zien op https://npo.nl/start/video/2doc-kort-huilende-bruiden

De film is geproduceerd door SNG Film in coproductie met KRO-NCRV en kwam tot stand in het kader van Teledoc Campus. Teledoc Campus is het succesvolle project van CoBO het Nederlands Filmfonds en het NPO-fonds dat jonge regisseurs en producenten de kans biedt ervaring op te doen met korte filmische documentaires.

De Graanrepubliek
De vele oude grote herenboerderijen in het gebied Oldambt in Oost-Groningen de Oldambster boerderijen de grootste boerderijen van Nederland danken hun rijke uiterlijk aan de ongekende welvaart uit de Graanrepubliek eind 19de eeuw de glorietijd van die regio. Frank Westerman schreef zijn bekroonde en al 35 keer herdrukte plattelandskroniek ´De Graanrepubliek’ (1999) over dat stukje Nederland in het voetspoor van de grote landbouwhervormer Sicco Mansholt. Hij portretteerde de boeren als graanbaronnen met uitpuilende schuren en schetste het verhaal van de zwoegende landarbeiders.

Roze verf als noodkreet
Boelo en Annemarie proberen subsidies te krijgen om het verval van hun monumentale boerderij te keren. De boerderij is groot en ze hebben geen geld om het monument op te knappen. De bewoners zijn zo wanhopig dat ze zelfs sloop van hun mooie monumentale huis als optie zien. Daarom nemen ze de kwast in de hand en verven hun boerderij roze. Het roze schilderen van de gevel is een allerlaatste noodkreet. Het heeft wel effect: in het landschap zijn de roze gevels een niet te missen statement. Maar of dat er uiteindelijk toe zal leiden dat deze boerderijen gered worden is nog de vraag.

Regisseur Tom Tieman: “Veel herenboerderijen staan er nog goed bij en worden in ere gehouden. Maar er zijn ook veel boerderijen die instorten als we er niets aan doen. Is dit erfgoed? En zo ja hoe bewaren we ze dan?”

De gemeenteraad van Oldambt stelde in december 2023 een boerderijenprogramma vast. De gemeente wil haar verleden als 'graanrepubliek' etaleren en uiteindelijk streven naar een beschermde Unesco Werelderfgoed status voor het unieke open landschap met de monumentale Oldambtster boerderijen. Eigenaren en de gemeente gaan gezamenlijk op zoek naar kansen en mogelijkheden voor een toekomstbestendig behoud.

Vinden nieuwe eigenaren
Als het aan de Ontwikkelingsmaatschappij voor Monumentale Massa's (OMM) ligt komt er snel een einde aan die tranen. Initiatiefnemer Peter Prak wil aan de slag met die vervallen boerderijen. Hij heeft drie miljoen euro aangevraagd bij het Nationaal Programma Groningen en wil aan de slag met het vinden van nieuwe eigenaren voor de vervallen boerderijen. Zijn reden om die huilende bruiden van de ondergang te redden is simpel: “Ik ben een geboren en getogen Winschoter het is mijn geboortegrond” zegt hij. “Ik zit nu dertig jaar in de project- en gebiedsontwikkeling en ik zie het als mijn morele plicht aan mijn geboortegrond om te kijken of ik die boerderijen kan handhaven. De boerderijen horen bij ons landschap” vindt Prak. “Net zoals de bekende rotsen in Australië die dat landschap vormgeven zo geven de oude boerderijen ons landschap ook vorm.” (Bron: RTV Noord 16 oktober 2024)

Afname karakteristieke boerderijen
Nederland telt circa tweehonderdduizend karakteristieke boerderijen maar niemand weet precies hoe de zaken ervoor staan. Het aantal karakteristieke boerderijen neemt in snel tempo af. Volgens sommige schattingen komt in Nederland dagelijks een boerderij leeg te staan. Gemeenten hebben instrumenten om boerderijen voor verder verval te behoeden door onder andere herbestemming van panden woningsplitsing en het toestaan van woonvormen. Voor veel gebouwen is het ‘vijf voor twaalf’. Door een actieve inzet van overheid ontwikkelaars en eigenaren kan veel erfgoed nog worden gered. 

Credit: foto’s Anton Saman