Normen zijn geen rem, maar de motor van innovatie!

Door Mariëlle Wieman, hoofdredacteur en uitgever INNREALL Institute

Met INNREALL-expert prof. dr. ir. Henk de Vries sprak ik over normalisatie* als smeerolie van de gebouwde omgeving, de paradox van innovatie en waarom het nieuwe studieboek Normen & Vastgoed precies op tijd komt!

Van kadaster tot kennisfundament

Wie met Henk de Vries spreekt, merkt al snel: dit is geen man van snelle sound bites. Zijn verhaal is gelaagd, doordacht en geworteld in decennia aan ervaring op het snijvlak van wetenschap en praktijk. Toch begint het verrassend concreet. “Mijn studie Geodesie (de wetenschap die de vorm, afmetingen, positie en het zwaartekrachtveld van de aarde meet en in kaart brengt, mw) had eigenlijk al een link met vastgoed,” vertelt hij. “Het was de opleiding voor kadasteringenieurs. Registratie van vastgoed was daar ook onderdeel van.” 

Die basis bleek achteraf een voorbode van zijn latere werk. Via Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) en de Erasmus Universiteit Rotterdam ontwikkelde Henk zich tot een internationale autoriteit op het gebied van normalisatie. Aan de Rotterdam School of Management (RSM), onderdeel van Erasmus Universiteit Rotterdam, sloot hij zijn academische loopbaan af als hoogleraar. Maar stilzitten? Dat is er niet bij. “Ik ben gestopt met onderwijs, maar onderzoek doe ik nog volop,” zegt hij nuchter.

Beste onderwijs op het gebied van standaardisatie

Wanneer het gesprek op hoogtepunten van zijn loopbaan komt, kiest Henk zijn woorden zorgvuldig. “Ik houd niet zo van het woord trots,” zegt hij. “Ik ben eerder dankbaar.” Toch is er één prestatie die eruit springt: een internationale prijs voor het beste onderwijs op het gebied van normalisatie, toegekend door de International Organization for Standardization (ISO).

Die erkenning kwam niet uit de lucht vallen. Henk ontwikkelde onderwijs dat niet alleen technisch was, maar ook filosofisch onderbouwd en systematisch opgebouwd. “Door die combinatie kun je vraagstukken beter doordenken,” legt hij uit. “Dat zat ook in mijn onderwijs.” Opvallend: al ruim voordat de Sustainable Development Goals (SDG’s) wereldwijd gemeengoed werden, had hij die impliciet al verwerkt in zijn curriculum. “Alle SDG’s kwamen eigenlijk al aan bod in het lesprogramma, via voorbeelden uit concrete studentenprojecten.” 

Het misverstand: normen zijn saai

Bij INNREALL hebben we een heldere missie en visie: het imago van normen en normalisatie radicaal veranderen. Want nog veel te vaak worden ze gezien als stoffig, beperkend of zelfs remmend. Henk reageert resoluut: “Dat beeld klopt helemaal niet. Normen zijn juist nodig voor innovatie!” Sterker nog: zonder normen geen schaalbare innovatie. Geen samenwerking. Geen versnelling… “Normen vormen het fundament. Ze maken het mogelijk dat partijen überhaupt kunnen samenwerken.”

De gebouwde omgeving: een sector van afhankelijkheden

Nergens wordt dat zo zichtbaar als in de gebouwde omgeving. Henk schetst een sector die fundamenteel afhankelijk is van samenwerking, maar tegelijkertijd worstelt met fragmentatie. “De gebouwde omgeving is typisch zo’n sector waar ontwerp en uitvoering gescheiden zijn,” legt hij uit. “Je hebt onder meer architecten, aannemers, toeleveranciers en beheerders. Zij wisselen vaak per project.” 

Het gevolg? Hoge kosten, waaronder faalkosten. “Er zijn cijfers die wijzen op faalkosten van rond de 18%. Dat is enorm.” En toch functioneert het systeem. Hoe? Dankzij normalisatie! “Normen zijn de smeerolie van de samenwerking in de gebouwde omgeving,” zegt hij treffend. Zonder gedeelde standaarden zou elk project opnieuw moeten worden uitgevonden. Met alle risico’s van dien.

Meer dan techniek: normen als systeemtaal voor kwaliteit

Veel professionals denken bij normen vooral aan technische eisen, zoals op het gebied van veiligheid, afmetingen en constructie. Maar volgens Henk is dat slechts het begin. “De traditionele rol van normen is het borgen van kwaliteit,” zegt hij. “Maar het gaat veel verder dan dat.” Normen zijn ook een taal. Een systeem. Een manier om complexiteit beheersbaar te maken. En juist daar ligt hun kracht in de huidige transities op het gebied van bijvoorbeeld energie, circulariteit en digitalisering.

De paradox van innovatie

Een van de meest interessante inzichten van Henk is de ogenschijnlijke paradox tussen innovatie en normalisatie. “Veel mensen denken dat normen innovatie beperken,” zegt hij. “Maar in werkelijkheid maken ze innovatie mogelijk.” Hij verwijst naar onderzoek naar energieprestaties van nieuwbouwwoningen. Daaruit blijkt dat slimme combinaties van regelgeving, organisatie en standaardisatie leiden tot:

• verduurzaming;
• innovatie in de bouw en
• versterking van de Nederlandse concurrentiepositie.

“Een win-win-win,” noemt hij het. De les: innovatie zonder normalisatie blijft hangen in pilots. Standaardisatie zonder innovatie leidt tot stilstand. De kracht zit in de combinatie.

Dienstennormalisatie in vastgoedexploitatie

Ook op het gebied van vastgoedexploitatie speelt normalisatie een cruciale rol. “Dan gaat het veel meer om dienstverlening,” zegt Henk.  Hij ontwikkelde modellen voor dienstennormalisatie, die helpen om processen zoals facility management, schoonmaak en gebouwgebruik systematisch te verbeteren.

Een voorbeeld uit de praktijk: een universiteit die haar schoonmaakdiensten niet goed had ingericht. “Ze wisten eigenlijk niet hoe ze een goede opdrachtgever moesten zijn,” vertelt hij. Het resultaat? Slechte kwaliteit, inefficiëntie en frustratie. Met behulp van normalisatieprincipes kon daar structuur in worden gebracht.

De stille crisis: kwaliteitsverlies

Tegelijkertijd ziet Henk een zorgwekkende trend: kwaliteitsverlies in westerse economieën. “Er is te veel job rotation,” zegt hij. “Mensen bouwen minder diepgaande expertise op.” 

Het gevolg: kennis verdampt sneller dan ze wordt opgebouwd. En dat raakt direct aan normalisatie, die juist afhankelijk is van diepgaande kennis en continuïteit. “In plaats van vooruitgang zien we soms zelfs achteruitgang,” stelt hij.

De toekomst: complexiteit als constante

Kijkend naar 2050 ziet Henk één dominante trend: toenemende complexiteit. “Alles hangt met alles samen,” zegt hij. “Technisch, organisatorisch en maatschappelijk.” In zo’n wereld wordt standaardisatie geen nice-to-have, maar een noodzaak! “Het helpt om orde te brengen in de chaos.” Tegelijkertijd is de toekomst onzeker. Globalisering maakt deels plaats voor regionalisering. Overheden trekken zich soms terug. Nieuwe spelers betreden het veld. “De vraag is: grijpen partijen de kans om via normalisatie zelf orde te scheppen?” 

Nederland: sterk in ideeën, zwak in uitvoering

Henk is heel duidelijk over de Nederlandse innovatiekracht. “We zijn goed in nieuwe ideeën bedenken,” zegt hij. “Maar minder goed in het doorontwikkelen tot succesvolle toepassingen.” Juist in die ‘last mile’ speelt normalisatie een sleutelrol. Het is de brug tussen idee en implementatie. Tussen pilot en praktijk. Tussen innovatie en impact.

Waarom dit studieboek nu nodig is?

Bij INNREALL wordt door de auteurs Ruud van Wezel, o.a. voorzitter van de Kerncommissie NEN Beheer & Onderhoud en Joël Scherrenberg, o.a. voorzitter van de Advisory Board van RICS Nederland, allebei INNREALL Expert, hard gewerkt aan het studieboek Normen & Vastgoed, dat eind dit jaar verschijnt. Henk is betrokken als meelezer en ziet het belang ervan scherp. “Als iets belangrijk is, moet het in het onderwijs zitten,” stelt hij. 

En dat is precies waar het vaak ontbreekt. Normen worden nog te weinig expliciet behandeld in vastgoedopleidingen, terwijl ze in de praktijk overal aanwezig zijn. Het boek wil daar verandering in brengen. Niet door droge regelgeving op te sommen, maar door te laten zien hoe normalisatie werkt als strategisch instrument. Voor studenten. Voor professionals. Voor organisaties én de hele sector!

Lifelong learning als rode draad

Een terugkerend thema in het gesprek is lifelong learning. Henk was al vroeg betrokken bij het ontwikkelen van cursussen voor professionals en ziet onderwijs als een continu proces. “Het gaat niet alleen om studenten,” zegt hij. “Maar ook om mensen in het werkveld.” Juist in een snel veranderende sector als vastgoed is dat essentieel.

Tot slot: een uitnodiging tot anders kijken

Henk vat het belang van normalisatie aan het eind van dit inspirerende kennismakingsinterview kernachtig samen “Normen zijn niet de rem op innovatie. Ze zijn de voorwaarde ervoor!” Met het nieuwe INNREALL-studieboek Normen & Vastgoed, dat eind dit jaar verschijnt, krijgt die boodschap eindelijk de plek die ze verdient. En misschien nog belangrijker: krijgt een nieuwe generatie vastgoedprofessionals de tools om die boodschap in de praktijk te brengen!

* In dit interview spreken wij over normalisatie. Standaardisatie is de keuze van een beperkt assortiment voor eigen gebruik, maar het wordt steeds vaker gebruikt in plaats van normalisatie. Het is dan een Anglicisme; de Engelse term is 'standardisation' en die term omvat zowel normalisatie als standaardisatie.

Over prof. dr. ir. Henk de Vries

Henk de Vries is emeritus hoogleraar Standardisation Management aan de Rotterdam School of Management, onderdeel van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Standardisation Management omvat het managen van normalisatie binnen organisaties, het begeleiden van normalisatieprojecten waarin meerdere stakeholders samenwerken en het aansturen van een nationale kwaliteitsinfrastructuur. 

Henk bestudeert deze thema’s in samenhang met innovatiemanagement. Hij is (co-)auteur van meer dan 400 publicaties op het gebied van normalisatie. Tot voor kort was hij voorzitter van de European Academy for Standardisation (EURAS). In 2024 werd hij benoemd tot erelid. De International Organization for Standardization (ISO) bekroonde zijn onderwijs op het gebied van normalisatie als het beste ter wereld. Eerder in zijn loopbaan vervulde Henk diverse functies bij Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut (NEN).

Meer informatie over de professionele achtergrond van prof. dr. ir. Henk de Vries tref je aan op zijn INNREALL Expert pagina. 

Interviewreeks Normen & Vastgoed

Dit interview maakt deel uit van de INNREALL-interviewreeks Normen & Vastgoed, naar het gelijknamige INNREALL-studieboek dat in Q1 2027 verschijnt. In deze interviewreeks gaan we in gesprek met betrokken experts – auteurs en meelezers – uit onze INNREALL-community.

Professionals die vanuit hun eigen expertise bijdragen aan de inhoud, verdieping en impact van onze publicaties. In deze reeks delen zij hun visie, ervaringen en inzichten over de grote maatschappelijke opgaven in de gebouwde omgeving, met als doel kennis te verbinden, perspectieven te verbreden en samen te bouwen aan een toekomstbestendige leefomgeving.