Afbeelding: gegenereerd met ChaptGPT 5.2
In mijn werk zie ik het dagelijks gebeuren. In gesprekken met gemeenten, en zeker ook tijdens trainingen over de Omgevingswet, hoor ik steeds dezelfde zorgen en vragen terugkomen. De praktijk blijkt weerbarstiger dan de bedoeling. Dat beeld wordt ook scherp geschetst in het artikel ‘Knelpunten Omgevingswet’ in Binnenlands Bestuur van 6 februari 2026, waaruit ik hierna citeer.
De Omgevingswet moest het nieuwe normaal worden: eenvoudiger, sneller, integraler. Twee jaar na invoering voelt het voor veel gemeenten nog vooral als zoeken in het schemergebied tussen ambitie en uitvoering.
Het begint al bij de mensen. Er is simpelweg te weinig capaciteit om de wet echt tot leven te brengen. Tegelijkertijd wordt van gemeenten verwacht dat zij het voortouw nemen in een digitale en bestuurlijke transitie die zijn weerga niet kent. Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is daarbij eerder een belofte dan een stabiel fundament.
Maar het probleem zit dieper dan techniek. De wet vraagt een cultuuromslag: minder regels, meer vertrouwen, meer ruimte voor initiatief. Dat klinkt mooi, maar loslaten is lastig voor organisaties die decennia zijn gebouwd op controle en procedures. Gemeenten moeten sturen op kwaliteit in plaats van vinkjes, en dat vraagt lef én nieuwe vaardigheden.
En dan participatie. Iedereen wil meedoen, maar niemand weet precies hoe. Bewoners verwachten duidelijkheid, ontwikkelaars voorspelbaarheid en bestuurders houvast. Spelregels ontbreken nog te vaak, waardoor participatie eerder spanning oplevert dan samenwerking.
Het omgevingsplan vormt het sluitstuk van die onzekerheid. Gemeenten bouwen eraan terwijl het stelsel nog beweegt. Oude regels verdwijnen, nieuwe zijn nog niet uitgekristalliseerd. Zoals in Binnenlands Bestuur treffend wordt geciteerd: we zitten bestuurlijk gezien nog altijd “in de twilight zone”.
Misschien is dat precies waar verandering begint. Niet in zekerheid, maar in frictie. Niet in perfecte systemen, maar in het zoeken naar wat werkt. De Omgevingswet is geen project met een einddatum; het is een langdurige verbouwing van de manier waarop overheid en samenleving elkaar vinden in de fysieke leefomgeving.
En verbouwen geeft rommel. Dat hoort erbij. De vraag is alleen: houden we het vol tot het huis echt af is?
Bron: ‘Knelpunten Omgevingswet’, Binnenlands Bestuur, 6 februari 2026